Γeώργος Λ. Δαϊκος: Ομιλία για τον Γ. Κ. Δαϊκο, Επίτιμο Καθηγητή Ιατρικής ΕΚΠΑ.

 Τιμητική εκδήλωση στον Ιατρικό Σύλλογο Αθήνας (Ι.Σ.Α.) για τον ευπατρίδη συμπολίτη μας, επίτιμο Καθηγητή Ιατρικής ΕΚΠΑ Γεώργιο Κων/νου Δαϊκο.

''Εκλεκτοί προσκεκλημένοι, αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι,

Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για μένα να παρουσιάσω την προσφορά του αείμνηστου καθηγητή Γ. Κ. Δαΐκου στην ιατρική εκπαίδευση στη χώρα μας, στην ειδική αυτή τελετή του Ιατρικού Συλλόγου.

Ο καθηγητής Δαΐκος είναι ευρύτερα γνωστός ως ο «πατέρας» της αντιμικροβιακής χημειοθεραπείας και των λοιμωδών νοσημάτων στην Ελλάδα. Λιγότερο γνωστή, αλλά εξίσου καθοριστική, είναι η συμβολή του στην ιατρική εκπαίδευση. Δεν ήταν τυχαίο ότι το εναρκτήριο μάθημά του, μετά την εκλογή του ως καθηγητή, είχε τίτλο «Το Νόημα της Ιατρικής Παιδείας».

Σε εκείνη την ομιλία διατύπωσε ένα όραμα που παραμένει επίκαιρο. Σας αναφέρω τα κύρια σημεία της ομιλίας αυτής:

• Η παιδεία δεν είναι απλή συσσώρευση γνώσεων, αλλά καλλιέργεια του ανθρώπου ως ολοκληρωμένης προσωπικότητας. Αρχίζει από την παιδική ηλικία και συνεχίζεται δια βίου.

• Κάθε επιστήμονας χρειάζεται, πέρα από την εξειδίκευσή του, ευρεία γενική μόρφωση. Αυτή διαμορφώνει μια αρμονική, πλούσια και δημιουργική προσωπικότητα.

• Το επικρατούν στεγνό, αμιγώς τεχνικό μοντέλο γνώσης, χωρίς παράλληλη καλλιέργεια πνευματικών και ανθρωπιστικών αξιών, οδηγεί σε αδιέξοδο. Όπως έγραφε ο Α. Τσιριντάνης, το χάσμα ανάμεσα στην τεχνική πρόοδο, «που τρέχει με ταχύτητα πυραύλου», και στον πνευματικό πολιτισμό που μαραίνεται, αφήνει τον σύγχρονο άνθρωπο πνευματικά άδειο.

• Στις προπτυχιακές σπουδές, ο φοιτητής πρέπει να μάθει σωστά τα πρώτα βήματα: να στηρίζεται στις δικές του δυνάμεις, να συνδέει τη γνώση με τη νόσο και τον άρρωστο, να επικοινωνεί ουσιαστικά και να επιλύει μεθοδικά τα προβλήματα.

• Οι στόχοι αυτοί επιτυγχάνονται μόνο μέσα από μια ζωντανή σχέση δασκάλου–φοιτητή και μέσα από ενεργητική μάθηση: η γνώση πρέπει να αναζητείται προσωπικά από τον ίδιο τον φοιτητή για να γίνεται πραγματικό κτήμα του.

Από το όραμα πέρασε αμέσως στην πράξη. Ως καθηγητής στην Α΄ Προπαιδευτική Κλινική και Ειδική Νοσολογία, μελέτησε το περιεχόμενο της έδρας και αναδιοργάνωσε την εκπαίδευση. Εφάρμοσε μεταρρυθμίσεις που δοκιμάστηκαν απέναντι στο κατεστημένο σύστημα και άντεξαν στον χρόνο.

• Περιόρισε τη διδασκαλία στο αμφιθέατρο σε μία φορά την εβδομάδα, και μάλιστα με τη μορφή άσκησης επίλυσης ενός κλινικού προβλήματος, με ενεργό συμμετοχή των φοιτητών και συντονιστή έναν από τους διδάσκοντες ειδικό στο θέμα.

• Λόγω του περιορισμένου αριθμού κλινών και του μεγάλου αριθμού φοιτητών, εξασφάλισε εθελοντική συνεργασία με επιλεγμένα νοσοκομεία της Αττικής, από την Πεντέλη έως τον Πειραιά, ώστε η εκπαίδευση να γίνεται σε μικρές ομάδες. Ο ίδιος και οι συνεργάτες του επισκέπτονταν τακτικά τα συνεργαζόμενα νοσοκομεία, επικοινωνούσαν με τους διδάσκοντες και τους φοιτητές για τα προβλήματά τους και ζητούσαν τη γνώμη τους για την πρόοδο των φοιτητών.

• Καθιέρωσε την άσκηση παρά την κλίνη του ασθενούς. Μικρές ομάδες φοιτητών (έως πέντε άτομα) ασκούνταν στη φυσική εξέταση, στη λήψη ιστορικού και στην παρουσίαση του προβλήματος του αρρώστου στον διδάσκοντα.

• Δημιούργησε, μαζί με τους συνεργάτες του, οπτικοακουστικό υλικό με πρότυπα φυσικής εξέτασης για κάθε σύστημα. Το υλικό αυτό χρησιμοποιήθηκε για δεκαετίες, ανανεώθηκε τεχνολογικά και αποτέλεσε βασικό εργαλείο εκπαίδευσης δεξιοτήτων.

• Εισήγαγε τις κλινικοπαθολογοανατομικές συζητήσεις (CPC), κατά το πρότυπο του Massachusetts General Hospital, ως μηνιαία διανοσοκομειακή συνάντηση στο αμφιθέατρο του Λαϊκού Νοσοκομείου.

• Επιδίωκε προσωπική σχέση με τους φοιτητές. Συχνά τον έβρισκες να ξεφυλλίζει τις κάρτες τους με φωτογραφίες, για να θυμάται τα ονόματά τους και να τους απευθύνεται προσωπικά με το μικρό τους όνομα. Με τον τρόπο αυτό καλλιέργησε ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων, με εξαιρετικά αποτελέσματα.

• Πίστευε ότι οι εξετάσεις στο τέλος του έτους μπορεί να εξυπηρετούν την πιστοποίηση, αλλά δεν προάγουν απαραίτητα τη μάθηση. Αντίθετα, η συνεχής αξιολόγηση είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και πρέπει να αφορά όχι μόνο τους φοιτητές αλλά και τους διδάσκοντες.

Εξέδωσε το πολύ-συγγραφικό σύγγραμμα «ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ» το οποίο απετέλεσε πολύτιμο βοήθημα σε γενιές φοιτητών και γιατρών.

Το ενδιαφέρον του για την ιατρική εκπαίδευση ξεπέρασε τα όρια της δικής του κλινικής. Το 1961 συνίδρυσε, μαζί με υφηγητές και πανεπιστημιακούς επιμελητές της Ιατρικής Σχολής Αθηνών και διευθυντές κλινικών, την Εταιρεία Ιατρικών Σπουδών, με βασικό μέλημα την έκδοση του μηνιαίου περιοδικού Ιατρική.

•      Στο πρώτο άρθρο σύνταξης, με τίτλο «Οι σκοποί μας», τονιζόταν ότι σκοπός του περιοδικού ήταν η ενημέρωση του ιατρού επί τρεχόντων και ενδιαφερόντων θεμάτων, κατά λεπτομερειακόν τρόπον και εις ευρύ πεδίον.

•      Η έκδοση ενός περιοδικού ανασκοπήσεων, συνέχιζε το άρθρο, «είναι περισσότερον αναγκαία εις τας μικράς χώρας, όπως η ιδική μας, εις τας οποίας η επιστημονική δράσις είναι περιωρισμένη, αι οργανωμέναι ιατρικαί βιβλιοθήκαι σχεδόν ανύπαρκτοι, η μετεκπαιδευτική προσπάθεια δυσχερής και η παρακολούθησις του ξένου ιατρικού τύπου ελλιπής». Μουντοκαλάκης ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 36(4), 2019]

Με την παρακίνηση του αείμνηστου Σπύρου Δοξιάδη και τη συνεργασία νεότερων πανεπιστημιακών δασκάλων ιδρύθηκε αργότερα η Ελληνική Εταιρεία Μελέτης Ιατρικής Εκπαίδευσης, κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Έτσι δόθηκε η ευκαιρία να πραγματοποιηθεί στην Αθήνα Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Ιατρικής Εκπαίδευσης και να παρουσιαστούν στη χώρα μας σύγχρονες προσεγγίσεις και προβληματισμοί γύρω από το θέμα.

Πίστευε ότι η ιατρική παιδεία δεν ανθεί μόνο μέσα στα αμφιθέατρα. Ως θαυμαστής της Ιπποκρατικής ιατρικής και της κλασικής παιδείας, οργάνωνε ετήσιες επισκέψεις φοιτητών στον αρχαιολογικό χώρο του Αμφιαραείου. Εκεί, υπό την καθοδήγησή του, αναλύονταν αποσπάσματα από τα Ιπποκρατικά κείμενα και συνδέονταν με τη σύγχρονη κλινική πράξη.

Για πολλούς από εμάς, αυτή ήταν η πρώτη ζωντανή συνάντηση με τον Ιπποκράτη και εκεί πρωτοακούσαμε μεγαλειώδεις φράσεις όπως:

«Ο μεν γαρ ιητρός ορή τε δεινά, θιγγάνει τε αηδέων, επ’ αλλοτρίοισι τε ξυμφορήσιν ιδίας καρπούται λύπας».Και εκεί Χαριτολογώντας μας έλεγε: «μην τα φοβόσαστε τα ΑΡΧΑΙΑ ίδια γλώσσα είναι».         

                                                                                              

Δεν είναι τυχαίο ότι ο διάσημος ογκολόγος Jim Holland, στην τελετή λήξης του 8ου Διεθνούς Συνεδρίου Χημειοθεραπείας στο Ασκληπιείο της Κω, είπε: «Συνήθως λειτουργούμε μέσα στα περιορισμένα όρια του παρόντος, αλλά εδώ, στην πατρίδα του Ιπποκράτη, νιώσαμε την αιωνιότητα του χρόνου και αποκτήσαμε μια νέα προοπτική».

Οι επισκέψεις αυτές συνεχίστηκαν για πενήντα χρόνια και έχουν μείνει αξέχαστες σε πολλές γενιές φοιτητών.

Αξέχαστες έχουν μείνει επίσης και οι ορειβατικές εξορμήσεις — όπως αυτή η περιπετειώδης εκδρομή στην Πάρνηθα. Δεν ήταν απλώς μια ανάπαυλα από την καθημερινότητα· ήταν καλλιέργεια χαρακτήρων, αγάπη και σεβασμός προς το φυσικό περιβάλλον, σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ φοιτητών και διδασκόντων, ένα μάθημα συντροφικότητας.

Οδηγοί στη ζωή και στο έργο του ήταν δύο βαθιές πηγές αξιών:
ο ανθρωπισμός της Ιπποκρατικής παράδοσης και η χριστιανική αγάπη.

Ως άνθρωπος με βαθιά πίστη συνέβαλε στην ανακαίνιση εκ βάθρων του βυζαντινού ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο χωριό της μητέρας του, την Νέα Φιγαλεία, όπου και επέλεξε να αναπαυθεί.

Ο Γεώργιος Κ. Δαΐκος είχε το σπάνιο χάρισμα να εμπνέει. Να εμπνέει φοιτητές, νέους γιατρούς, συνεργάτες. Και κυρίως να τους βοηθά να γίνουν όχι μόνο καλύτεροι επιστήμονες, αλλά καλύτεροι άνθρωποι.

Σε μια εποχή όπου η ιατρική προχωρεί με εντυπωσιακή ταχύτητα, το παράδειγμα του Γεωργίου Κ. Δαΐκου μάς υπενθυμίζει κάτι βαθύτερο: ότι η αληθινή ιατρική δεν είναι μόνο γνώσεις, αλλά και παιδεία, ήθος και ευθύνη απέναντι στον άνθρωπο.

Η μεγαλύτερη κληρονομιά που άφησε δεν είναι μόνο οι επιστημονικές του κατακτήσεις ούτε οι μεταρρυθμίσεις στην ιατρική εκπαίδευση· είναι οι άνθρωποι που διαμόρφωσε. Οι γενιές γιατρών που έμαθαν από εκείνον να σκέφτονται, να αμφιβάλλουν, να μαθαίνουν διαρκώς — και πάνω απ’ όλα να στέκονται με σεβασμό και ανθρωπιά απέναντι στον άρρωστο.

Αν θέλουμε πραγματικά να τιμήσουμε τη μνήμη του, δεν αρκεί να τον θυμόμαστε. Πρέπει να συνεχίσουμε το έργο του''.

Βιογραφικά στοιχεία ομιλητή:

Γεώργιος Λ. Δαΐκος, Καθηγητής Παθολογίας – Λοιμώξεων, ΕΚΠΑ, τέως Διευθυντής Ά Παθολογικής Κλινικής, ΓΝΑ «Λαϊκό», Από το 2018 Ομότιμος Καθηγητής Ιατρικής ΕΚΠΑ.

Μιχάλης Γκανάς (1944-2024):

 

«Προσωπικό»

Επειδή η ζωή μας μοιάζει να φυραίνει
μέρα τη μέρα, δε θα πει πως η ζωή
δεν αξίζει τον κόπο.

Επειδή σ’ αγάπησα και σ’ αγαπώ ακόμη
κι ας μην είναι όπως παλιά,
δε θα πει πως πέθανε η αγάπη,
κουράστηκε ίσως, σαν καθετί που ανασαίνει.

Επειδή περνάς δύσκολες μέρες
σκυμμένη σε χαρτιά και γκρεμούς
που δεν κλείνουν, κι εγώ πηδάω
τις νύχτες επί κοντώ λαχανιάζοντας,
δε θα πει πως δεν έχουμε
μοίρα στον ήλιο, έχουμε
τη δική μας μοίρα.

Επειδή πότε είσαι άνθρωπος
και πότε πουλί, φέρνεις στο σπίτι μας
ψωμάκια μικρά της αποδημίας
κι ελπίζουνε τα παιδιά μας
σε καλύτερες μέρες.

Επειδή λες όχι και ναι κι ύστερα όχι
και δεν παραιτείσαι, ντρέπομαι
για τα ίσως, τα μπορεί τα δικά μου,
μα δεν αλλάζω, όπως δεν αλλάζεις κι εσύ,
αν αλλάζαμε θα ‘μαστε πάλι
δυο άγνωστοι και θ’ αρχίζαμε
απ’ το άλφα.

Τώρα ξέρουμε πού πονάς
πού σωπαίνω πότε γίνεται παύση,
διακοπή αίματος και κρυώνουν
τα σώματα, ώσπου μυστικό δυναμό
να φορτίσει πάλι τα μέλη
με δύναμη κι έλξη και δέρμα ζεστό.

Επειδή είναι δύσκολο ν’ αγαπάς
και δυσκολότερο ν’ αγαπάς τον ίδιο άνθρωπο
για καιρό, κάνοντας σχέδια και παιδιά
και καβγάδες, εκδρομές, έρωτα, χρέη
κι αρρώστιες, Χριστούγεννα, Κυριακές
και Δευτέρες, νόστιμα φαγητά
και καμένα, θέλοντας ο καθένας
να ‘ναι ο άλλος γεφύρι και δέντρο
και πηγή, κατά τις περιστάσεις
ή και όλα μαζί στην ανάγκη,
δε θα πει πως εγώ δε μπορώ
να γίνω κάτι απ’ όλα αυτά ή και όλα μαζί,
κι αν είναι να περάσω
μια ζωή στη σκλαβιά –έτσι κι αλλιώς–
ας είμαι, λέω, σκλάβος της αγάπης.

Ποιήματα (1978-2012). Εκδόσεις Μελάνι.

Όπυ Ζούνη (1941-2008):

Γεννήθηκε στο Κάιρο της Αιγύπτου στις 4 Φεβρουαρίου του 1941, ενώ το 1963 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Η οικογένεια της καταγόταν από την Κρήτη και τη Σαντορίνη.

Στο Κάιρο σπούδασε ζωγραφική, κεραμική στο Αμερικάνικο Κολέγιο καθώς και φωτογραφία. Στην Ελλάδα συνέχισε τις σπουδές της στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, εμπλουτίζοντας τις με τη σκηνογραφία και τη διακόσμηση. Μεταξύ των καθηγητών της συγκαταλέγονται ο Γιάννης Μόραλης, ο Γιώργος Μαυροϊδής και ο Βασίλης Βασιλειάδης

Πραγματοποίησε την πρώτη της έκθεση στο Κάιρο το 1962Συνολικά πραγματοποίησε πάνω από 70 ατομικές εκθέσεις και 450 συμμετοχές σε ομαδικές εκθέσεις. Είχε συμμετάσχει, επίσης, σε διεθνείς Μπιενάλε και Τριενάλε Στο τέλος του 2006 και αρχές του 2007 πραγματοποίησε μία μεγάλη αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Η έκθεση αυτή είχε τίτλο: «Το παρόν και η πρόσφατη εικοσαετία»

Ήταν εκπρόσωπος της γεωμετρικής τέχνης στην Ελλάδα. Οι δημιουργίες της ήταν επηρεασμένες από τον αραβικό πολιτισμό αλλά ενσωμάτωναν και ελληνικά στοιχεία. Ήταν παντρεμένη από το 1965 με τον Αλέκο Ζούνη, με τον οποίο απέκτησε δύο γιους,^] και κατοικούσαν στην Πεντέλη Αττικής.Πέθανε από τον καρκίνο, τον οποίο αντιμετώπιζε για δώδεκα χρόνια, στις 5 Δεκεμβρίου του 2008 σε νοσοκομείο της Αθήνας, όπου νοσηλευόταν από τις 25 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους.